Αγία Αικατερίνη

Overview

Era: 
Βυζαντινή εποχή
Type: 
Ναοί
Culture: 
Χριστιανικά Μνημεία
Century: 
13ος αιώνας
Latitude: 
40.64314
Longitude: 
22.944221

Στο βορειοδυτικό τμήμα της Άνω Πόλης της Θεσσαλονίκης, στη συμβολή των οδών Σαχίνη, Ηούς και Τσαμαδού, βρίσκεται μία κομψή εκκλησία της υστεροβυζαντινής περιόδου, αυτή της Αγίας Αικατερίνης, η ανέγερση της οποίας τοποθετείται από τα τέλη του 13ου αιώνα έως τις πρώτες δεκαετίες του 14ου αιώνα. Πρόκειται για έναν σύνθετο τετρακιόνιο σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό με κλειστή στοά στη δυτική, τη νότια και τη βόρεια πλευρά του, η οποία στα ανατολικά απολήγει σε δύο συμμετρικά παρεκκλήσια. Στο κέντρο του κτηρίου υψώνεται ένας επτάπλευρος τρούλος, ενώ υπάρχουν τέσσερις ακόμα τρούλοι, μικρότεροι και χαμηλότεροι του κεντρικού, ένας σε καθεμία από τις τέσσερις γωνίες του οικοδομήματος. Βασικό χαρακτηριστικό του μνημείου είναι οι περίτεχνες εξωτερικές τοιχοποιίες του με τα πλούσια κεραμοπλαστικά κοσμήματα. Όλες οι όψεις του ναού είναι κατάσπαρτες από τυφλά αψιδώματα, μικρές κόγχες, δίλοβα και τρίλοβα ανοίγματα, πλίνθινους ημικίονες, θωράκια, κοσμήτες, που – σε συνδυασμό με την κλιμάκωση των στεγών – διασπούν τους όγκους και δημιουργούν μία ανάλαφρη και εκλεπτυσμένη κατασκευή.

Στο εσωτερικό του ναού της Αγίας Αικατερίνης σώζονται αποσπασματικά λίγες τοιχογραφίες, οι οποίες χρονολογούνται γύρω στο 1315 και παριστάνουν την Κοινωνία των Αποστόλων, ιεράρχες που συλλειτουργούν, προφήτες και αγγέλους, σκηνές από τα θαύματα του Ιησού Χριστού και μεμονωμένους αγίους, κυρίως ασκητές και στυλίτες. Τα έργα αυτά, με τα ζωηρά χρώματα και τις δυναμικές μορφές που είναι ελεύθερα πλασμένες, αποτελούν αξιόλογα δείγματα της τέχνης του πρώιμου 14ου αιώνα και αντιπροσωπεύουν τη ζωγραφική της εποχής των Παλαιολόγων.

Ο ναός αρχικά δεν ήταν αφιερωμένος στην Αγία Αικατερίνη, αλλά – σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές και με βάση κάποια στοιχεία του εικονογραφικού του προγράμματος – είχε κτιστεί προς τιμή του Ιησού Χριστού, ενώ πιστεύεται επίσης ότι αποτελούσε το καθολικό της Μονής του Χριστού Παντοδύναμου. Επί τουρκοκρατίας, στα χρόνια του σουλτάνου Βαγιαζίτ Β΄ (1481-1512), η εκκλησία μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος και μετονομάστηκε σε Yakup Paşa τζαμί, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα να λησμονηθεί σταδιακά η βυζαντινή ονομασία του κτηρίου. Με την απόδοσή του και πάλι στη χριστιανική λατρεία το μνημείο συνδέθηκε – άγνωστο για ποιον λόγο ή με ποια αφορμή – με την Αγία Αικατερίνη και σήμερα πλέον φέρει το όνομά της.