Άγιος Αθανάσιος

Overview

Era: 
Μεταβυζαντινή εποχή
Type: 
Ναοί
Culture: 
Χριστιανικά Μνημεία
Century: 
19ος αιώνας
Latitude: 
40.633871
Longitude: 
22.948356

Η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, νοτιοανατολικά του ναού της Αχειροποιήτου, στη συμβολή της οδού Εγνατίας με την οδό Σωκράτους. Όπως μαρτυρεί επιγραφή επάνω από τη νότια είσοδο του κτηρίου, ο ναός κτίστηκε το 1818. Πρόκειται για μία τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με γυναικωνίτη, αρχιτεκτονικός τύπος ευρύτατα διαδεδομένος στη Μακεδονία στα χρόνια της τουρκοκρατίας και ιδιαίτερα στον 19ο αιώνα. Η εξωτερική όψη του τοίχου της δυτικής πλευράς του οικοδομήματος είναι ιδιαίτερα επιμελημένη, με λαξευτούς λίθους που εναλλάσσονται με πλίνθους· οι τοίχοι της βόρειας και της νότιας πλευράς του μνημείου είναι κτισμένοι με ακανόνιστους λίθους, μεταξύ των οποίων παρεμβάλλονται ξυλοδεσιές. Στο εσωτερικό της εκκλησίας ο γυναικωνίτης έχει σχήμα Π, επεκτείνεται δηλαδή εν μέρει και στα πλάγια κλίτη, ενώ κατά μήκος της βόρειας πλευράς προσκολλάται το λεγόμενο μακρυναρίκι, μία ξεχωριστή μακρόστενη αίθουσα που συναντάται κυρίως στα μοναστήρια. Η ξύλινη οροφή του κτηρίου είναι διακοσμημένη με ποικίλα γεωμετρικά σχήματα, ενώ στο κέντρο της διαμορφώνεται ένας μεγάλος ξυλόγλυπτος ομφαλός. Το αρχικό ζωγραφιστό τέμπλο του ναού έχει αφαιρεθεί και έχει αντικατασταθεί από καινούργιο ξυλόγλυπτο τέμπλο, στο οποίο έχουν προσαρμοστεί παλαιές εικόνες που χρονολογούνται στον 16ο, 18ο και 19ο αιώνα.

Η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου κτίστηκε στη θέση προγενέστερου ναού, ο οποίος καταστράφηκε από πυρκαγιά το 1817. Στον ίδιο ακριβώς χώρο, μολονότι δεν είναι εξακριβωμένο, ενδεχομένως να υπήρχε το γνωστό από τις ιστορικές πηγές του 14ου αιώνα «μετόχιον» του Αγίου Αθανασίου Θεσσαλονίκης. Το 1569 ο ναός με ολόκληρη την ακίνητη περιουσία του αγοράστηκε από τον μητροπολίτη Βέροιας Θεοφάνη Μαλάκη και αφιερώθηκε στη Μονή Βλατάδων. Στην περίοδο της τουρκοκρατίας δημιουργήθηκαν αντιδικίες και διαμάχες μεταξύ της μητρόπολης Θεσσαλονίκης και της Μονής Βλατάδων για την κυριότητα του ναού, ενώ η ενορία του Αγίου Αθανασίου ήταν από τις μεγαλύτερες και πλουσιότερες συνοικίες της πόλης.