Άγιος Μηνάς

Overview

Era: 
Μεταβυζαντινή εποχή
Type: 
Ναοί
Culture: 
Χριστιανικά Μνημεία
Century: 
9ος αιώνας
Latitude: 
40.636159
Longitude: 
22.939859

Η εκκλησία του Αγίου Μηνά βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα του κέντρου της Θεσσαλονίκης, κοντά στη θάλασσα και στο λιμάνι, στη διασταύρωση των οδών Ίωνος Δραγούμη και Βασιλέως Ηρακλείου. Η αρχαιότερη γραπτή αναφορά στον ναό συναντάται στον Βίο του οσίου Γρηγορίου του Δεκαπολίτου (πρώτο μισό 9ου αιώνα), όμως υπάρχουν βάσιμες ενδείξεις ότι η ίδρυσή του πραγματοποιήθηκε στην παλαιοχριστιανική εποχή (τέλη 5ου-αρχές 6ου αιώνα). Σποραδικές μαρτυρίες για τον ναό παρέχουν έγγραφα του 11ου, 12ου, 14ου και 15ου αιώνα που προέρχονται από μοναστήρια του Αγίου Όρους. Η εκκλησία είναι από τις λιγοστές της Θεσσαλονίκης που – μετά την κατάληψη της πόλης από τους Τούρκους – δεν μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος, παρέμεινε στην κατοχή των χριστιανών και συνέχισε να λειτουργεί κανονικά, διατηρώντας την ελληνική της ονομασία. Ωστόσο, στην περίοδο της τουρκοκρατίας ο ναός γνώρισε αλλεπάλληλες φθορές και καταστροφές, καθώς και διαδοχικές επισκευές και ανοικοδομήσεις: το 1569 ο σουλτάνος Σελίμ Β΄ απέσπασε από αυτόν έξι κίονες, το 1687 βομβαρδίστηκε από πολεμικό πλοίο των Βενετών, τον 18ο αιώνα κάηκε σχεδόν ολοσχερώς· το 1806 ξανακτίστηκε με πρωτοβουλία του μεγαλέμπορα Ιωάννη Καυταντζόγλου, για να καταστραφεί και πάλι από μεγάλη πυρκαγιά το 1839.

Η σημερινή μορφή της εκκλησίας του Αγίου Μηνά είναι αποτέλεσμα της εκ βάθρων ανακατασκευής της και της ριζικής ανακαίνισής της που έλαβαν χώρα στα μέσα του 19ου αιώνα υπό την επίβλεψη του αρχιτέκτονα Ράλλη Πλιούφου. Το κτήριο ανοικοδομήθηκε στον τύπο της τρίκλιτης μεταβυζαντινής βασιλικής, ενώ η εσωτερική διακόσμηση που έλαβε ήταν πλουσιότατη και με εμφανέστατες τις επιρροές από τον νεοκλασικισμό, αλλά και από το μπαρόκ-ροκοκό της Κεντρικής-Δυτικής Ευρώπης. Ο ναός διαφοροποιήθηκε από τα υπόλοιπα μεταβυζαντινά μνημεία της πόλης χάρη στα πρωτότυπα και ανανεωτικά χαρακτηριστικά του, ενώ στο εξής αποτέλεσε πρότυπο για εκκλησίες που κτίστηκαν τόσο στη Θεσσαλονίκη όσο και στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας. Μεταξύ των ετών 1890 και 1912 υπήρξε η μητρόπολη της Θεσσαλονίκης και σε αυτόν τελέστηκε η πρώτη λαμπρή και πανηγυρική δοξολογία μετά την απελευθέρωση της πόλης στις 26 Οκτωβρίου του 1912.