Λευκός Πύργος

Overview

Era: 
Μεταβυζαντινή εποχή
Culture: 
Οθωμανικά Μνημεία
Century: 
15ος αιώνας
Latitude: 
40.626459
Longitude: 
22.948395

Ο Λευκός Πύργος, χωρίς καμία αμφιβολία το μνημείο-σύμβολο της Θεσσαλονίκης, βρίσκεται στην παραλία της πόλης, στη συμβολή της λεωφόρου Νίκης και των οδών Παύλου Μελά και Εθνικής Αμύνης. Η ακριβής χρονολογία της ανέγερσής του δεν είναι γνωστή, θεωρείται όμως σχεδόν βέβαιο ότι κτίστηκε στα τέλη του 15ου αιώνα μ.Χ., μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους (1430). Το οικοδόμημα υψώθηκε στο σημείο, όπου το ανατολικό σκέλος του τειχών της πόλης ενωνόταν με το νότιο, ενώ αντικατέστησε παλαιότερο βυζαντινό πύργο που υπήρχε στην ίδια θέση.

O Λευκός Πύργος είναι κυλινδρικός, έχει ύψος 33.9 μ. και διάμετρο 22.7 μ. Διαθέτει ισόγειο και έξι ορόφους, οι οποίοι επικοινωνούν μεταξύ τους με εσωτερικό κλιμακοστάσιο συνολικού μήκους 120 μ. Στο κέντρο κάθε ορόφου διαμορφώνεται μία μεγάλη κυκλική αίθουσα, ενώ στο κτήριο υπάρχουν διάσπαρτα και άλλα δωμάτια, τα περισσότερα τετράπλευρα και μικρού μεγέθους. Στον τελευταίο όροφο, περιμετρικά της κεντρικής αίθουσας, σχηματίζεται ένας ανοιχτός κυκλικός εξώστης, ο οποίος προσφέρει εξαιρετική και πανοραμική θέα της Θεσσαλονίκης, αλλά και της θάλασσας. Γύρω από το κτίσμα υπήρχε στο παρελθόν χαμηλός οκταγωνικός περίβολος, ενισχυμένος με τρεις πυργίσκους· η κατασκευή αυτή, ωστόσο, κατεδαφίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα.

Κατά τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας του ο Λευκός Πύργος άλλαξε αρκετές φορές όνομα και γνώρισε ετερόκλιτες χρήσεις. Αρχικά καλούνταν Πύργος του Λέοντος, αργότερα ονομαζόταν Φρούριο της Καλαμαριάς, ενώ κατά καιρούς αναφερόταν χαρακτηριστικά ως Πύργος των Γενιτσάρων, ως Πύργος του Αίματος και ως Πύργος του Μαρτυρίου. Η σημερινή ονομασία του μνημείου οφείλεται στο γεγονός ότι στα τέλη του 19ου αιώνα ένας κατάδικος άσπρισε το εξωτερικό του με ασβέστη, προκειμένου να αποκτήσει την ελευθερία του. Το οικοδόμημα είχε αμυντική λειτουργία, καθώς αποτελούσε τον νοτιοανατολικό πύργο της οχύρωσης της πόλης, αλλά ήταν και στρατιωτικό κατάλυμα. Χρησιμοποιήθηκε, επίσης, ως φυλακή βαρυποινιτών και μελλοθανάτων, καθώς και ως τόπος βασανιστηρίων· συχνά, μάλιστα, οι φυλακισμένοι εκτελούνταν στις επάλξεις του, γεμίζοντας με αίμα την όψη του. Στον 20ο αιώνα ο Λευκός Πύργος αποτέλεσε κέντρο διαβιβάσεων, χώρο φύλαξης αρχαιοτήτων, στέγη προσφύγων, στρατιωτική έδρα, κατοχικό πυροβολείο, βάση ναυτοπροσκόπων και εργαστήριο μετεωρολογίας. Από το 1983 έως το 1985 η Αρχαιολογική Υπηρεσία πραγματοποίησε στο μνημείο εκτεταμένες εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και αναστήλωσης, ενώ αμέσως μετά ο Λευκός Πύργος μετατράπηκε σε πολιτιστικό χώρο, φιλοξενώντας διάφορες εκθέσεις. Από το 2008 και εξής το μνημείο λειτουργεί ως μουσείο, στεγάζοντας μόνιμη έκθεση αφιερωμένη στην ιστορία της Θεσσαλονίκης.