Υπαπαντή

Overview

Era: 
Μεταβυζαντινή εποχή
Type: 
Ναοί
Culture: 
Χριστιανικά Μνημεία
Century: 
19ος αιώνας
Latitude: 
40.631652
Longitude: 
22.952048

Η εκκλησία της Υπαπαντής βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, στη διασταύρωση της οδού Εγνατίας με την οδό Αγαπηνού, απέναντι από την Καμάρα και τον ναό της Παναγίας Δεξιάς. Στον ίδιο ακριβώς χώρο υπήρχε η γνωστή από πατριαρχικά έγγραφα Μονή του κυρ Ιωήλ, η οποία ήταν αφιερωμένη στην Παναγία. Το μοναστήρι αυτό παραχωρήθηκε στις αρχές του 16ου αιώνα ως μετόχι στη Μονή της Αγίας Αναστασίας της Χαλκιδικής. Μάλιστα, από τις ιστορικές πηγές πληροφορούμαστε ότι το 1531 η Μονή του κυρ Ιωήλ ήταν ερειπωμένη, αλλά ανακαινίστηκε από τον ηγούμενο της Μονής της Αγίας Αναστασίας Θεωνά, ο οποίος διετέλεσε αργότερα μητροπολίτης Θεσσαλονίκης.

Ο ναός της Υπαπαντής κτίστηκε το 1841. Ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με γυναικωνίτη, ο οποίος ήταν κοινός σε δεκάδες εκκλησίες της Μακεδονίας στον 19ο αιώνα. Η εξωτερική όψη του τοίχου της ανατολικής πλευράς του κτηρίου είναι ιδιαίτερα προσεγμένη, με λαξευτούς λίθους που εναλλάσσονται με πλίνθους· το ίδιο σύστημα απαντά και στο κάτω τμήμα των τοίχων της βόρειας και της νότιας πλευράς του μνημείου. Επιπλέον, στον βόρειο τοίχο βρίσκονται εντοιχισμένα μαρμάρινα θραύσματα ρωμαϊκών και βυζαντινών γλυπτών, καθώς και κομμάτι μιας επιγραφής του 1272 που μνημονεύει έναν βυζαντινό αξιωματούχο. Στο εσωτερικό του οικοδομήματος δεν υπάρχουν κίονες μεταξύ των κλιτών, αλλά ξύλινοι πεσσοί. Ο ξύλινος γυναικωνίτης είναι πεταλόσχημος, δεν περιορίζεται δηλαδή μόνο στην περιοχή επάνω από τον νάρθηκα, αλλά επεκτείνεται εν μέρει και στα πλάγια κλίτη. Η ξυλόγλυπτη διακόσμηση του ναού χρονολογείται στον 19ο αιώνα, ενώ ξεχωρίζει το βημόθυρο της Ωραίας Πύλης με την παράσταση του Ευαγγελισμού, το οποίο αποτελεί έργο της Κρητικής Σχολής του 16ου αιώνα.