Hamza Bey

Overview

Era: 
Μεταβυζαντινή εποχή
Type: 
Τζαμιά
Culture: 
Οθωμανικά Μνημεία
Century: 
15ος
Latitude: 
40.637319
Longitude: 
22.941834

Το Hamza Bey τζαμί, γνωστό και ως Αλκαζάρ από το όνομα του ιστορικού κινηματογράφου που λειτούργησε στους χώρους του για πολλά χρόνια κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, βρίσκεται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, στη συμβολή των οδών Εγνατίας και Βενιζέλου. Πρόκειται για ένα επιβλητικό μουσουλμανικό τέμενος, το οποίο αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα δείγματα της οθωμανικής αρχιτεκτονικής στον ελλαδικό χώρο. Όπως πληροφορούμαστε από κτητορική επιγραφή, η ανέγερση του πραγματοποιήθηκε το 1467 από τη Hafsa Hatun, κόρη του Τούρκου αξιωματούχου Hamza Bey. Ήταν το πρώτο τζαμί που κτίστηκε στην πόλη, λίγα χρόνια μετά την κατάληψή της από τους Τούρκους (1430). Σε πρώτη φάση ήταν ένα mesçid, δηλαδή ένα συνοικιακό τέμενος χωρίς μιναρέ. Διαμορφωνόταν από μία μονόχωρη και τετράγωνης κάτοψης αίθουσα προσευχής, η οποία στεγάζεται με τρούλο που έχει ύψος 17 μ. και καλύπτεται με φύλλα μολύβδου. Στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα, μεταξύ των ετών 1570 και 1592, λόγω της αύξησης του μουσουλμανικού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης, το κτήριο διευρύνθηκε: δύο ορθογώνιοι χώροι προστέθηκαν στη βόρεια και στη νότια πλευρά της αρχικής αίθουσας, κατασκευάστηκε στα δυτικά μία περιμετρική στεγασμένη στοά ακανόνιστης τραπεζοειδούς κάτοψης που περιγράφει ένα μεγάλο αίθριο, ενώ υψώθηκε και ένας μιναρές. Το 1620 – σύμφωνα με δεύτερη κτητορική επιγραφή – στο οικοδόμημα έλαβαν χώρα από τον Κapıcı Mehmed Bey εκτεταμένες επισκευές, για να αποκατασταθούν σοβαρές φθορές που προέκυψαν πιθανότατα από έναν σεισμό ή από μία πυρκαγιά.

Το Hamza Bey τζαμί έπαψε να χρησιμοποιείται ως μουσουλμανικό τέμενος αμέσως μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912. Στα χρόνια που ακολούθησαν επιβαρύνθηκε από πολλές ζημιές, γνώρισε διάφορες χρήσεις και δέχτηκε κακότεχνες επεμβάσεις, με φυσικό επακόλουθο να αλλοιωθεί σε σημαντικό βαθμό η φυσιογνωμία του. Το 1917 υπέστη καταστροφές από τη μεγάλη φωτιά που αφάνισε μεγάλο μέρος του κέντρου της πόλης, ενώ το 1925 κατεδαφίστηκε ο μιναρές του. Στο κτήριο φιλοξενήθηκαν πρόσφυγες, ενώ πολλοί από τους χώρους του τροποποιήθηκαν, προκειμένου να στεγάσουν εμπορικά καταστήματα. Η μεγαλύτερη, ωστόσο, σύγχρονη παρέμβαση συντελέστηκε στο αίθριο, το οποίο μετατράπηκε σε κινηματογράφο, ανοιχτό αρχικά και κλειστό στη συνέχεια με την τοποθέτηση μεταλλικής στέγης. Τις τελευταίες δεκαετίες το οικοδόμημα αφέθηκε σε εγκατάλειψη. Το 2006 ξεκίνησε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία ένα πρόγραμμα προστασίας και σωτηρίας του μνημείου, με απώτερο σκοπό να αποδοθεί ξανά στη Θεσσαλονίκη και να επαναλειτουργήσει ως μουσείο, όπου θα εκτεθούν τα ευρήματα των ανασκαφών που διεξάγονται στην πόλη με αφορμή τα έργα κατασκευής του μετρό.