Istorija Soluna

Solun, „Mitropolija Makedonije“ prema Stravonu, „prvi među prvima“, „sucarski“ grad Vizantije, „suprestonica“ Grčke, u novije doba je napunio već dvadeset tri veka neprekidnog postojanja na istorijskoj sceni. Osnovan je 316.g.p.n.e. od strane kralja Makedonije, Kasandrosa, koji je ujedinio dvadeset šest manjih gradova i palanki, obale i kopno. Novi grad u dubini zaliva Termaikos, okružen sa južne strane morem, sa istočne i severoistočne padinama uzvišenja Hortiati, sa severne i severozapadne nižim padinama i ravnicama, imao je izuzetan geografski položaj: bio je prirodno ograđen, raspolagao sa jednom od najsigurnijih luka koja je povezivala unutrašnjost Makedonije sa Egejskim morem i istočnim Sredozemljem, a takođe se nalazio i između glavnih puteva koji su vodili u svim prvacima. Tako je Solun veoma brzo postao, već od ranog srednjeg helenističkog perioda, važna trgovačka tačka sa jakom vojnom i mornaričkom bazom. U epohama koje su sledile i tokom narednih vekova pa sve do danas, grad, u skladu sa brojnim istorijskim faktorima i povoljnim geopolitičkim činjenicama, nikada nije prestao da se razvija, da bude centar mitroplolije i raskrsnica zapadnog i istočnog sveta, mesto susreta i interakcije različitih naroda, vera i kultura, da igra vodeću ulogu u političkom, vojnom, sudskom, ekonomskom, trgovačkom, umetničkom i duhovnom razvoju i aktivnostima.
U rimskom periodu Solun je bio sedište jedne razvijene upravne oblasti, eparhije Makedonije (provincija Makedonija), koja je osim Makedonije obuhvatala Epir, Iliriju i ostale oblasti koje su se rasprostirale od Evrosa do obale južnog Jadrana. Grad je obuhvatao i najvažniji put Ulicu Egantias (Via Egnacia), čuvnu vojnu putnu osu koja je kretala od Drača i završavala se kod reke Evros, povezujući zapadne sa maloazijskim provincijama rimskog carstva. Na prelazu iz III u IV v.n.e. Kesar Galerije, jedan od četvorice vođa ogromnog rimskog carstva, tačnije vladar Balkanskog poluostrva, odlučio je da se nastani u Solunu, proglašavajući ga svojom prestonicom.
322-323.g.n.e. sagrađen je jugozapadni deo Soluna od velike veštačke luke Konstantin Veliki, koja je bez sumnje doprinela odlučujućem razvoju i širenju grada. U istom periodu osnivan je i Carigrad i tako je započeo dugi vizantijski period. Za sve vreme trajanja Solun je bio drugi veliki grad vizantijskog carstva i najvažniji gradski centar evropskog dela carstva. I pored mnogih i uzastopnih opsada od strane različitih napadača (Goti, Avari, Sloveni, Saraceni, Bugari, Arapi, Katalonci, Normani, Franci, Turci), i pored dubokih ekonomskih kriza, teških dinastijskih sukoba, ozbiljnih društvenih polemika i verskih nesuglasica, vizantijski Solun je uspeo da sačuva svoju živost i dinamiku, čar i svekoliku produktivnost. Spoljni neprijatelji i unutrašnje nesuglasice nikada nisu uspeli da zaustave kulturno stvaralaštvo grada, koje je još od starohrišćanskog pa sve do kasnovizantijskog perioda, uspelo da se održi na izuzetno visokom nivou.
29. marta 1430. Solun je definitivno bio zauzet od strane Turaka, čime je otvoreno jedno novo poglavnje u istoriji ovog grada. Za oko 480 godina ropstva i okupacije, grad je poprimio izgled jednog muslimanskog centra velikog otomanskog carstva, ali nije izgubio svoje osnovne prethodne karakteristike. U periodu nakon završetka turske vladavine,koji je nekadašnje napredne vizantijske gradove preobratio u zaostale provncije, stanovništvo Soluna, i pored demografskih oscilacija i promena, postepeno se povećavalo. Značajan porast broja stanovnika usledio je nakon jedne radikalne i velike promene u nacionalno-verskoj strukturi grada: u Solunu, kao što je bilo prirodno, nastanio se veliki broj muslimanskog stanovništva, ali i na hiljade jevrejskih izbeglica koje su uglavnom pristizale sa Iberijskog poluostrva i južne Italije. U kosmopolitskoj i višeetničkoj strukturi stanovništva koja je stvorena u Solunu posle XV veka, grčka pravoslavna zajednicaje mogla često da bude na meti pridošlica i relativno ugrožena, međutim niti je bila degenerisana niti joj je pretila bilo kakva opasnost, šta više ostala je vrlo aktivna i napredna.
Posle oslobođenja Soluna od turskog jarma, 26.oktobra 1912. Započeo je savremeni period duge istorije grada. Tokom XX veka, Solun je preobražen iz starog u novi grad, doživljavajući pritom mnoštvo promena na različitim poljima i nivoima, ali nastavljajući da bude mnogoljudni i dinamičan grad, sa posebnim koloritom i prepoznatljivim identitetom. Početkom XXI veka, makedonska prestonica, usaglašena i prilagođena situacijama i uslovima koji se stalno smenjuju, korača u budućnost, ali sa prošlošću koja se manifestuje kroz mnoštvo raštrkanih spomenika sačuvanih u današnjem gradskom jezgru: helenske i rimske starine, vizantijske crkve, kule i utvrđenja, otomanska kupatila i džamije niču između modernih višespratnica, predstavljajući vremenske varijacije kultura i čineći Solun specijalnim i jedinstvenim „otvorenim“ muzejom umetnosti.

Serbian