Ahiropiitos

Overview

Era: 
византијски
Type: 
Цркве
Culture: 
Кристијан споменик
Century: 
8th century
Latitude: 
40.634986
Longitude: 
22.947676

Naziv-Istorija: Crkva Ahiropiitos se nalazi severno od Egnatije, na početku ulice Agias Sofias. Datira iz treće četvrtine Vv., kao i mozaički ukrasi sa natpisa koji je sačuvan u udubljenju lukova tri polukružne apside iznad priprate. U tim natpisima spominje se Sveti Andreas, koji se poistovećuje sa sveštenikom Andreom, episkopom solunskim na IV Vaseljenskom Saboru u Halkidoni 451.n.e. U hronologiji crkve spominje se i opeka koja je korišćena za izgradnju, a koja je ista kao i opeka sa zidina grada Soluna (447/8 n.e.). Crkva je nazvana Hram Bogorodice Theotoku do XIVv. kada se prvi put spominje u vizantijskim zapisima kao Ahiropiitos ili Odigitrija. (Αχειροποίητος=koji nije ručno pravljen).Sagrađen je na ostacima rimskih kupatila. Posle pada Soluna pod tursku vlast, pretvorena je u džamiju pod nazivom Eski Džuma. 1930. Hram je vraćen hrišćanima.
Arhitektura: : Ovaj hram predstavlja veliku trobrodnu grčku baziliku sa galerijom i pripratom. Na zapadnoj strani sačuvani su ostaci eksonarteksa (spoljne priprate) i istočne galerije atrijuma. Što se spoljašnjosti tiče, to je pravougaona građevina sa velikom polukružnom apsidom na istoku. U središnjem delu južne strane sačuvan je monumentalni propilej, koji je, čini se, povezan sa žilom kucavicom Soluna, vizantijskim bulevarem (današnja Via Ignacija). Na istoj strani, istočno od propileja nalazi se krstionica (ili ispovedaonica), dok je na istočnom kraju severnog broda sačuvana kapela iz srednjevizantijskog perioda (Svete Irini). Krov crkve je pretrpeo velike promene, naročito iznad središnjeg broda, niži je od prvobitnog i nedostaju redovi prozora koji su davali svetlost unutrašnjosti hrama. Što se unutrašnjosti tiče, crkva je podeljena na tri broda dvema kolonadama. Na istočnoj strani, oltar je obuhvatao severnu apsidu sa petolučnim prozorom, a ne sa trolučnim, koji je sačuvan do danas. Njegova pregrada dosezala je do trećeg kapitela istočne kolone stubova. Na zapadnoj strani, narteks je bio u dodiru sa centralnim brodom preko velike trolučne apside. Na severu priprate sačuvane su stepenice koje su vodile u potkrovlje.
Mermerna dekoracija: Impresivnost hrama proizilazi iz njegove mermerne dekoracije. Pod u centralnom prolazu koji je sačuvao prvobitni oblik, kao i stubovi kolonade, napravljeni su od prokonisio mermera, dok su stubovi kod trodelnog otvora napravljeni od zelenog mermera iz Tesalije. Ono što je karakteristično za ovu crkvu jesu prelepi „teodosijanski“ kapiteli kolonade napravljeni od belog mermera.
Zidna dekoracija: Mozaički ukrasi crkve obuhvataju mozaike na unutrašnjosti lukova i kolonada kod ulaza, na južnom delu potkrovlja, na trolučnim apsidama i kod priprate. Tematika ovih mozaika je alegorija hrišćanskog raja. Gore na zlatnoj pozadini oslikano je cveće, listovi, grane loze, venci, krstovi, ptice, knjige, vaze, ribe, itd. Očuvane freske u južnom brodu crkve, iznad kolonada, datiraju iz druge trećine XIII v. i oslikavaju Četrdeset Mučenika Sevastijskih.