Bogorodica Halkeon

Overview

Era: 
византијски
Type: 
Цркве
Culture: 
Кристијан споменик
Century: 
11th century
Latitude: 
40.636846
Longitude: 
22.943615

Istorija-Naziv: Bogorodica Halkeon (Bogorodica, zaštitnica kazandžija), poznatija još i kao „Crvena crkva“ zbog gradnje ciglom, nalazi se jugozapadno od Rimske Agore Soluna i severno od ulice Egnatias. To je jedina crkva u Solunu iz srednjevizantijskog perioda koja je sačuvana do danas. Prema ktitorskom zapisu sa mermerne ploče iznad zapadnog ulaza, sagrađena je 1028.n.e. od strane glavnog vojskovođe i komandira Longovardiasa Hristofora i njegove porodice, a u čast Presvete Bogorodice, na mestu gde se nekada nalazio paganski hram. 1430. godine crkva je pretvorena u džamiju i nazvana Kazandžilar (džamija kazandžija), jer se nalazila u naselju gde je bilo dosta kazandžija kako u vizantijskom periodu, tako i danas. Otuda potiče i današnji naziv crkve „Bogorodica Halkeon“ ( Bogorodica zaštitnica kazandžija). Predpostavlja se da je vizantijsko ime za ovaj hram bilo „Bogorodica Halkopration“ , a koje nosi i istoimena crkva u Carigradu. Crkva je ponovo vraćena hrišćanima posle oslobođenja Soluna. Zemljotres iz 1932. je prouzrokovao veliku štetu, ali je tokom 30-tih godina prošlog veka hram obnovljen, kada su uklonjene i velike naslage peska koje su pokrivale spomenik do visine mermernih ukrasa.

Arhitektura: Bogorodica Halkeon pripada tipu „složene crkve sa upisanim krstom u kvadrat“, čija je osnovna karakteristika centralna kupola koja se oslanja na četiri stuba. Na zapadnoj strani se nalazi dvospratni narteks nadkriven sa dve kupole. Na istočnoj strani je trodelni oltar sa trostranom centralnom apsidom. Na centralnom delu severne strane iz zida se ističe sarkofag sa ostacima ktitora crkve. Hram je u postpunosti sagrađen tehnikom „ skrivene cigle“, tako da su zidovi ukrašeni velikim brojem prozora, stepenasto raspoređenim lukovima, zupčastim trakama, krovnim vencima, kamenim polustubovima, kolonadama i četvorougaonim stubovima, kao i jednim mermernim pokrovom koji obuhvata ceo hram. Na južnoj strani sačuvane su lakirane glinene pločice koje odaju utisak „prigušene dekoracije“.

Zidni ukrasi: Zidna dekoracije crkve se odvijala kroz dve različite faze. Prva faza je u skladu sa tokovima preovladajućim u vreme gradnje hrama i u skladu sa ktitorskim zapisom na slikarskim ukrasima oltara, a datira iz druge četvrtine XI veka (1030-1040.g.n.e.). Ovoj fazi takođe pripadaju i ukrasi kupole koji prikazuju scene Uspenja, Bogorodicu, Jerarhe, dve scene iz Svetog Pričešća koje se nalaze i na oltaru, scene iz Hristovog života i dela na zidovima glavnog hrama, kao i veličanstvena predstava Drugog Hristovog dolaska na narteksu. Druga faza ukrašavanja datira iz doba Paleologa, tačnije iz prve polovine XIV v.n.e. Ovoj fazi pripadaju freske sa motivima kuća iz Akatista, kao i ostaci iz predstave Uspenja presvete Bogorodice, koje su sačuvane na zapadnom zidu ispod krovnih venaca.