Crkva Svetog proroka Ilije

Overview

Era: 
византијски
Type: 
Цркве
Culture: 
Кристијан споменик
Century: 
14th century
Latitude: 
40.64097
Longitude: 
22.948217

Velika i impresivna crkva Svetog Ilije nalazi se u Gornjem Gradu Soluna (Ano Poli), na prirodnom uzvišenju, na raskrsnici ulica Olimpijados, Joanu Varvaki i Profiti Ilija. Datira iz druge polovine XIV veka i pripada arhitektonskom stilu jedinstvenom za Solun, tzv. svetogorskom ili atoskom, koji se isključivo primenjivao kod gradnje manastirskih crkava. Hram je sa osnovom upisanog krsta, velikom kupolom (prečnik 5,5m) iznad centralnog dela, dok se na bočnim stranama (severnoj i južnoj) obrazuju široka i visoka polukružna udubljenja. U crkvi se nalaze i četiri manja dela (odaje), takođe nadkrivena kupolama, a na zapadnoj strani je prostrani četvorougaoni narteks sa četiri stuba na spratu gde se isto nalaze dve kupole. Na zapadnoj strani građevine, a delom i na severnoj i južnoj, je otvorena galerija. Lako je shvatiti da se ovde radi o posebnom, originalnom arhitektonskom kompleksu, gde se uspešno spaja veliki broj različitih elemenata.

Što se zidnog slikarstva tiče, u crkvi Svetog proroka Ilije sačuvana je nekolicina fresaka koje datiraju iz perioda od 1360. do 1380. godine. Mada su sačuvane delimično i u prilično lošem stanju, ističu se po kvalitetu i impresioniraju svojim prvobitnim karakteristikama: neuobičajen realizam i osećaj dubine na prikazima, izraženi pokreti, masivnost, jasna emocionalna opterećenost likova.

Crkva na samom početku nije bila posvećena Proroku Iliji; prema najnovijim istraživanjima verovatno je sagrađena u čast Isusa Hrista i predstavljala je glavnu crkvu jednog manstira (došlo je do poistovećivanja ove crkve sa manastirom Akapniu, vrlo bitnim solunskim manastirom, tesno povezanim sa dinastijom Paleologa). Ubrzo posle turskog osvajanja grada 1430. crkva je preobraćena u džamiju i nazvana Sarayli džamija. Tokom pet stotina godina koje su usledile, pa sve do oslobođenja Soluna 1912. i vraćanja crkve hrišćanima, njeno prvobitno ime je u potpunosti zaboravljeno. Da li zbog pogrešne etimologije ili jezičke promene kod turskog naziva za biblijskog proroka, do današnjih dana je zadržan naziv „Prorok Ilija“.