Svete Sofije

Overview

Era: 
византијски
Type: 
Цркве
Culture: 
Кристијан споменик
Century: 
5th Century
Latitude: 
40.633123
Longitude: 
22.946248

Crkva Svete Sofije se nalazi u centru Soluna, na raskrsnici istoimene ulice i ulice Ermu. Posvećena je Isusu Hristu, Istini, Reči i Mudrosti Božijoj. Sagrađena je na mestu velike petobrodne ranohrišćanske bazilike, verovatno u V veku nove ere, koja je, pretpostavlja se, uništena prilikom zemljotresa oko 620-630.godine. Raniji pisani zapisi vezani za ovu crkvu datiraju s kraja VIII veka, međutim, arheološki podaci tvrde da je crkva građena jedan vek ranije. Od VIII veka pa sve do početka XVI veka, crkva Svete Sofije je važila za “Veliku Crkvu” Soluna, tj. Mitropoliju grada. U vreme vladavine Venecije (1204-1224.) preobraćena je u katoličku katedralu, dok je 1523. postala i muslimanska džamija. Kao džamija bila je u funkciji sve do 1912. i oslobađanja Soluna, kada jee ponovo vraćena hrišćanima. Ovaj spomenik je pretrpeo veliku katastrofu u požaru 1890., ali je obnovljen nekoliko godina kasnije. 1988. proglašen je za Spomenik Svetske Kulturne Baštine od strane UNESCO.
Crkva Svete Sofije pripada prelaznom arhitektonskom pravcu, sa upisanim krstom, kupolom i ambulatorijumom, jedan je od najvažnijih verskih spomenika ove grupe, a posebno što je toliko puta bila spašavana skoro u celosti. Što se spoljašnjosti tiče, radi se o građevini masivne kubične strukture. Na severozapadnom delu uzdiže se kula , koja je u vreme vladavine Turaka, dok je funkcionisala kao džamija, bila najverovatnije minaret. Što se unutrašnjosti tiče, crkva ima četvorougaonu horizontalnu projekciju i predvorje hrama na zapadnoj strani, tri prolaza u glavnoj prostoriji i trodelni Oltar na istoku, sa jednom velikom centralnom apsidom koja je upisana uz dve manje. Središnji deo, koji se u jednom delu širi, oblikuje krst i četiri masivna ugaona stuba, koji pomoću polucilindričnih lukova i pandantifa drže kupolu.
Slikani ukrasi crkve rađeni su u različitim periodima i predstavljaju izuzetno ostvarenje. Vredan pomena je apstraktni mozaik još iz perioda borbi za Ikone (kraj VIII veka), koji se nalazi ispred Oltara. Takođe, umetničko delo koje se posebno izdvaja jeste mozaik Vaznesenja Isusa Hrista u kupoli, jedna veličanstvena i impresivna predstava koja datira s kraja IX veka i podrazumeva jednu od najboljih kompozicija vizantijske umetnosti. U priprati crkve očuvan je manji broj fresaka iz XI veka sa predstavama svetih monaha i ostalih svetaca Soluna.