Sveti Nikola Orfanos

Overview

Era: 
византијски
Type: 
Цркве
Culture: 
Кристијан споменик
Century: 
14th century
Latitude: 
40.637697
Longitude: 
22.955637

Istorija-Naziv: Crkva Svetog Nikole Orfanosa nalazi se u Solunu, u Gornjem gradu, na kraju ulica Apostolu Pavlu i Irodotu. Osnovana je u drugoj deceniji XIV veka kao katolički manastir, od kojeg su sačuvana dva stuba sa ulaznog propileja. Postoje različita mišljenja po pitanju ktirtora ovog manastira, ali preovlađujuće se vezuje za srpskog kralja Milutina. Što se naziva crkve tiče, u zapisima iz XVII i XVIII veka javlja se pod imenom “Agios Nikolaos Orfanos” (Sveti Nikola Siroče) i “Agios Nikolaos ton Orfanon” (Sveti Nikola od siročadi). Ovaj naziv se pripisuje humanim aktivnostima Svetog Nikole prema siročiadima ili tome što je na mestu manastira prethodno bilo sirotište. Manastir nikada nije bio džamija, ali je bio metoh manastira Vlatadon.
Arhitektura: Prvobitni izgled manastira Svetog Nikole Orfanosa nije sačuvan (trobrodna bazilika). Što se današnjeg izgleda tiče, radi se o jednobrodnoj bazilici sa drvenim krovom, koja je obavijena ambulatorijumom (kružni hodnik od bočnih brodova oko apside) sa tri strane. Centralni prostor nalazi se pod dvovodnim krovom, dok je ambulatorijum pod jednovodnim i niži je od centralnog. Na istočnoj strani ambulatorijum se završava kod dve kapele, dok se glavni deo crkve završava kod trodelnog oltara i sa ambulatorijumom je povezan pomoću dve polukružne apside (južnom i severnom) i jednim ulazom (zapadnim). Dve polukružne apside se pridržavaju pomoću mermernih stubova koji nose „teodosijanske“ starohrišćanske kapitele. Vredan pomena je i mermerni ikonostas, novijeg datuma. Struktura gradnje je jednostavna i nije obogaćena keramoplastičnim ukrasima, što je u suprotnosti sa drugim paleološkim hramovima Soluna.
Zidni ukrasi: Unutrašnjost hrama je skoro cela ispunjena očuvanim freskama sa početka XIV veka (1310-1320. n.e), koje spadaju u najreprezentativnije primere starog paleološkog slikarstva. Zidni ukrasi organizovani su tako da se nadovezuju jedan na drugi. U centralnom delu oslikani su redovi svetaca, predstave iz dvanaest najznačajnijih crkvenih praznika, Stradanja i Vaskrsnuća. Vredan pomena je i zapis Akatista u severnom delu ambulatorijuma kao i scene iz Starog Zaveta i čuda iz života Svetog Gerasima, u južnom delu. U priprati su prikazane scene iz života Svetog Nikole. Na Oltaru, kod četvorosferne apside, oslikana je Bogorodica okružena arhangelima, a sa donje strane predstava Hrista kao deteta iznad Svete Trpeze (melismos). Zidno slikarstvo crkve Svetog Nikole Orfanosa ističe se po svojoj moćnoj kompoziciji, bogatstvu boja i raznovrsnim i interesantnim temama.