Rotonda

Overview

Era: 
римски
Type: 
Цркве
Culture: 
Класична споменик
Century: 
300 AD
Latitude: 
40.633219
Longitude: 
22.952766

Na raskrsnici ulica Dimitriu Gunari i Filipu, stotinka metara od Kamare i u istoj osi sa njom, uzdiže se tzv. Rotonda, jedna od najstarijih i najimpresivnijih građevina Soluna. Naziv je dobila po kružnom obliku; radi se o jednoj pericentričnoj građevini, unutrašnjeg prečnika 24,5m i visine 29,8m, sa velikom polulučnom kupolom na vrhu, koja je sa spoljašnje strane prekrivena kupolastim krovom. U unutrašnjosti građevine, u osnovi valjkastog zida nalaze se osam velikih četvorougaonih niša prekrivenih lukovima, kao i osam malih niša koje podsećaju na kapele.

Gradnja Rotonde započeta je oko 300.g.n.e. pod Kesarom Galerijem, jednim od četvorice gospodara rimske imperije i vladara provincije Balkanskog poluostrva, koji je krajem III veka za svoju stalnu prestonicu izabrao Solun. Što se tiče namene ove građevine, postojala su dva mišljenja: prema prvom, Rotonda je napravljena da bi služila kao Galerijev mauzolej, koji je međutim umro i bio sahranjen daleko od Soluna. Prema drugom mišljenju koje je preovlađujuće, spomenik je podignut u svrhu obožavanja i predstavljao hram posvećen Kabirima (mistični bogovi i demoni stare grčke mitologije) ili Zevsu. Bez svake sumnje, ova građevina je bila sastavni deo ogormnog Galerijevog carskog kompleksa, koji se razvijao na jugoistočnom delu romejskog grada.

U starohrišćanskom periodu, od prilike za vreme vladavine Teodosija Velikog (379-395.), Rotonda je preobraćena u hrišćansku crkvu, najverovatnije posvećenu Arhangelima, ali trpeći dogradnje i izmene velikih razmera, kako bi zadovoljila zahteve nove vere. Na istočnoj strani smešten je pravougaoni prostor sa polukružnom apsidom (oltar), na zapadnoj se nalazio novi ulaz sa narteksom, na južnoj su bile smeštene dve kapele, dok je oko crkve sagrađena zatvorena kružna galerija. Građevina je ukrašena mozaicima izuzetnog kvaliteta i umetničkog izraza, koji predstavljaju najstarije mozaike istočnog zida, a delo su jedne ugledne umetničke radionice iz Soluna.

Od 1523. do 1591. Rotonda je bila Solunska Mitropolija, dok su je 1591. zauzeli Turci i preobraćena je u džamiju. Pod turskom vladavinom nije pretrpela velike promene, u velikom delu je sačuvala prvobitni oblik, samo što je na zapadnoj strani sagrađen minaret koji je sačuvan do danas. Nakon oslobođenja Soluna 1912. ponovo je vraćena hrišćanima na upotrebu, dok je 1917. po naredbi Elefteriosa Venizelosa pretvorena u „Makedonski Muzej“. Od tada je Rotonda funkcionisala kao izložbeni i muzejski prostor, ali povremeno i kao crkva. Prilikom zemljotresa 1978. pretrpela je ozbiljna oštećenja koja su obustavila bilo kakvu upotrebu i nametnula potrebu za hitnim radovima na obnovi, renoviranju i očuvanju ovog spomenika. Rotonda je danas poznata i kao „Sveti Đorđe“ (Agios Georgios), čiji naziv duguje maloj crkvi Svetog Đorđa koja se nalazi prekoputa zapadne kapije objekta.