Aya Sofyanın Selanikteki Kutsal Tapınağı

Overview

Era: 
Bizans
Type: 
Tapinaklar yada Kiliseler
Culture: 
Hıristiyan anıt
Century: 
5th Century
Latitude: 
40.633123
Longitude: 
22.946248

Aya Sofya (Azize Sofya) tapınağı Selanik’in merkezinde, Aya Sofya ve Ermou sokaklarının kesiştiği noktadadır. Kutsal İsaya, Tanrının gerçek sözüne ve Tanrının bilgeliğine adanmıştır. 5. yüzyılda, 620 – 630 yılları esnasında bir depremde yıkılan büyük bir eski bizans bazilikasının yerine inşaa edilmiştir. Tapınakla ilgili en eski yazılı belge 8. yüzyılın sonlarına ait fakat arkeolojik buluntular tapınağın inşaasının bir yüzyıl öncesinde gerçekleştiğini gösteriyor. 8. yüzyıldan 16. yüzyılın başına kadar Aya Sofya Selanik’in “Büyük Kilisesi”idi, yani katedraliydi. Venediklilerin egemenliği esnasında (1204 – 1224) kilise geçici olarak katolik katedraline dönüştürüldü, 1523 yılında ise müslümanların merkezi camisi oldu. Selanik’in Kurtuluşuna yani 1912 yılına kadar cami olarak kaldı fakat bu tarihten itibaren hristiyan alemine iade edildi. Tapınak 1890 yılında bir yangından büyük zararlar gördü fakat birkaç yıl sonra onarımı yapıldı. 1988 yılında, tapınağın, UNESCO kültür mirasları listesinde yer aldığı açıklandı.

Aya Sofya tapınağı mimari açıdan bir geçiş dönemine aittir. Haç şeklinde tapınağın kubbesi ve tapınagın ana kısmının çevresini saran peristoo ile bu kategorideki dini yapıların en önemlisi olmasıyla beraber günümüzde hala bütünü korunmuş şekilde bulunuyor. Dışarıdan ağır küp şeklinde bir bina olan tapınağın kuzey batı tarafından yükselen bir kule bulunuyor. Bu kule, türk egemenliği yıllarında, tapınak cami olarak kullanıldığı zamanlar minareymiş. İçinden bakılınca, ayin için ayrılmış üç bölümlü kısım doğu tarafında ve merkezinde iki küçük kemeraltına ayrılan bir büyük kemer ile kare şeklinde binadır. Tam ortada bir haç şekli oluşuyor, her bir kenarda kendilerinden daha küçük kemerlerin ve dairesel üçgenlerin desteğiyle kubbeyi ayakta tutan dört devasa sütunlar bulunuyor.

Aya Sofya tapınağının farklı zamanlarda yapılan resim süslemeleri ise ayrı bir ilgi çekiyor. Büyük kemerde bulunan ikonoklazm dönemine ait ( 8. yüzyıl sonu) bir mozaik ne kadar ilgi topluyor olsa da, bu tapınağın en gösterişli mozaiği İsanın göğe yükselişini konu alan 9. yüzyıl mozaiğidir. Kilisenin duvarlarında 11. yüzyıla ait birkaç duvar yazıtlarında aziz rahipler ve Selanik rahipleri resimlendiriliyor.